ALTITUDO

Φιλελεύθερος, Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2016

Altitudo τιτλοφορείται η νέα ατομική έκθεση της εικαστικού Ελίνας Ιωάννου στον εκθεσιακό χώρο Volks, στη Λευκωσία. Πρόκειται για σειρά νέων, καθαρά γλυπτικών έργων: στην ουσία για «νεκρές φύσεις» από ασβεστολιθικό ψαμμίτη. Αυτές προσφέρονται στο χώρο ως αυτόνομες μονάδες αλλά πιότερο ως συναθροίσεις στερεών – με άλλα λόγια ως ολότητες. Συμπαγείς όγκοι, θραύσματα και σκόνη επιδέχονται συνταιριασμούς, σχηματικές προσμείξεις, συντάξεις νοηματικές. Μέσα από παραθέσεις, η καλλιτέχνης επανεξετάζει δυνατότητες ανάδειξης ενός στοιχειώδους υλικού – όπως είναι η πέτρα – σε εύγλωττο αντικείμενο. Το θέμα πλήρους ή μερικής γλυπτικής απόδοσης ενός αντικειμένου (similacrum), οι δυνατότητες μα και τα όρια της πρακτικής της λάξευσης, όπως επίσης και το ζήτημα ομοιογένειας του έργου τέχνης, τίθενται σε εξέταση. Μελετώντας το altitude – το ύψος και το βάθος κατά τους Λατίνους στον ίδιο ορισμένο χρόνο-, η δημιουργός ανάγει τις αξίες της αβρότητας και της εκλέπτυνσης που εμφωλεύουν στις ήπιες μνημονικές της παραθέσεις, σε κύριες συνιστώσες του δικού της εγχειρήματος.

Τα έργα πραγματεύονται τη μνήμη, ως εκεί που θα μπορούσαμε να πούμε πως επιτελείται μια συγχώνευση του παρελθόντος χρόνου με τον μέλλοντα καιρό. Το έργο διατηρεί μια θέση στο μεταίχμιο: να φαίνεται παλιό και να φαντάζει νέο. Όσο για το παρόν, αυτό χαρίστηκε στην πρακτική, σε μια επίπονη τέχνη κοπής και λάξευσης. Τα έργα είναι σαν απομεινάρια μιας ανασκαφής. Αναντιρρήτως, αυτά μπορούν να οριστούν ως υπολειμματικά. Σαν κάτι ήλθε και κατάργησε την τάξη ή τη δόμηση τους. Σαν κάτι άσκησε επάνω τους μιαν εναντίωση. Από τη μια μοιάζουν να γεύονται μια δεδομένη ένδεια και μιαν αποτελμάτωση. Από την άλλη, συνιστούν διατυπώσεις ισχυρές μιας επινόησης που δεν στοχεύει παρά μόνο να συντάξει τον μνημονικό ιστό στη χρονική διάσταση που θεωρούμε άγραφη ή και αδήλωτη: την επικείμενη. Είναι τα ίδια από μόνα τους μια εναντίωση.

Τα πλείστα έργα τέχνης κρίνονται σύμφωνα με τον χρόνο και τον τόπο της πραγμάτωσης τους. Η Ιωάννου μοιάζει να ακουμπά σε μια τέτοια πεποίθηση. Στρέφεται εντούτοις και επαυξάνει τη συλλογιστική υπέρβαση από πλευράς του ποιητή. Είναι και έργα που καλούνται να κριθούν μες τη « μελλοντική τους φύση », εμφαντικά γράφει ο Ρίλκε σ’ ένα δοκίμιο του για Τα έργα τέχνης. Αυτά δηλώνονται σε μιαν αντιστροφή, σύμφωνα με τον ίδιο. Βγαίνουν και έρχονται σε μας από απέναντι. Δηλώνουν μια προέλευση μελλοντική. Ανάλογη προέλευση είναι διακριτή στα έργα και της Ιωάννου.

Φύλλα φοίνικα και φραγκοσυκιάς μεταξύ άλλων, τούβλα και τσίγκοι, κομμάτια δαπέδου, τμήματα επίπλων αλλά και χρηστικά αντικείμενα σε μερική μορφή: όλα από πέτρα. Η απουσία ενός δεύτερου ή περισσοτέρων υλικών στα έργα είναι ενδεικτική της προσήλωσης της Ιωάννου στο επιλεγμένο υλικό. Το διαχειρίζεται και το τιμά συνάμα στο μέτρο που αυτό το ίδιο επιτρέπει. Η πέτρα αντιστέκεται κυρίως αλλά συμβαίνει να χαρίζεται επίσης. Σκληρή, βαριά και συμπαγής για να μπορεί να επιδέχεται στις όψεις της ομότυπα ή ξένα υλικά. Ανάλαφρη, πολύσημη και εύχρηστη καθώς μορφοποιείται δια της λάξευσης ή της αποκοπής τμημάτων τού κυρίως σώματός της. « Λέγοντας πέτρες περπατώντας θάματα… » (1969) ομολογεί ο Έκτωρ Κακναβάτος. Προφέροντας ονόματα πραγμάτων, επιχειρώντας την επίκληση τους, ο ποιητής αγγέλλει την εισέλευση του σε ένα κόσμο εξωλογικό. Η πέτρα είναι πράγμα, πράγμα απόλυτο, το σκέτο πράγμα σύμφωνα με τον Χάιντεγγερ στο στοιχειώδες κείμενο του « Η προέλευση του έργου τέχνης ». Εδώ στηρίζει την προσήλωση στην πέτρα η δημιουργός. Εδώ απαξιώνει την υπέρβαση, την τόσο προσφιλή στον Κακναβάτο. Το υλικό τής επιτρέπει να παράξει έργα καθαρά πραγμοειδή. Αυτά που ο φιλόσοφος ορίζει ως καρπό της σύμπλεξης των υλικών και αισθητών πραγμάτων.

Η έκθεση της Ελίνας Ιωάννου επαναφέρει και σχολιάζει πάγια εικαστικά ζητήματα. Αυτό της σύστασης (της άρθρωσης) ενός έργου δια της συναρμογής δύο ή περισσοτέρων συστατικών και το ζήτημα πιθανών σχηματισμών ή παραθέσεων στις οποίες αυτά τα ίδια συστατικά καλούνται να υπακούσουν. Εξετάζει το θέμα της ομοιογένειας ( της υλικής ομοτυπίας ) του έργου, των δυνατοτήτων εμβέλειας-πλατώματος του έργου στο χώρο σε σχέση με τη διάταξη που τού ορίζεται ( οριζόντια, κάθετη ή άλλη ) όπως επίσης και το ζήτημα των ορίων αυτονόμησης του έργου, των προοπτικών « διαλεκτικής » γειτνίασης με τα εγγύτερα του και υφολογικών κυρίως εξαρτήσεων που η εν λόγω γειτνίαση εγκυμονεί. Η έκθεση, στο σύνολο της, επικεντρώνεται και συνάμα επισημαίνει το μεταιχμιακό και αμφίρροπο σημείο που συχνά διαφεντεύει εκθεσιακά εγχειρήματα της κατηγορίας αυτής: η δεδομένη αυτονομία ενός έργου και η συνεκτικότητα του συνεπώς, να τίθενται σε αμφισβήτηση αφού το έργο ως μονάδα, το τμήμα δηλαδή υποχωρεί προς όφελος μιας ολότητας.

Τα έργα, στο σύνολο τους, επιβεβαιώνουν την πεποίθηση που θέλει το αρχαίο υλικό, την πέτρα, εργαλείο και μέσο ικανό για μιαν εκφραστική όχι μόνο της μνημόνευσης αλλά και της αναγωγής. Η Ιωάννου εγκωμιάζει αναμφίβολα το συμπαγές. Μοιάζει παρόλα αυτά να γοητεύεται από τα θραύσματα, αυτά που ονομάζουμε « τμηματικές εκφάνσεις ». Ο γάλλος ποιητής Jean Tardieu σε ποίημα της συλλογής Ένας κόσμος της περιφρόνησης, γραμμένο το 1974, μιλά για μια πέτρα που εξανθρωπίζεται, που γίνεται φιγούρα, άνθρωπος, φιλόσοφος, ακόμα άγιος και θεός. Κάτι ανάλογο πασκίζει να μας δώσει η δημιουργός. Τι θα μπορούσαν να’ναι τα πέτρινα ψηλόλιγνα τοτέμ, τα πλαγιαστά φύλλα φραγκοσυκιάς ή φοίνικα, τα τούβλα στις κορφές απέριττων μακρόστενων στηλών; Ο άλλος άνθρωπος. Αυτός που γεύεται, κατά τον ποιητή, την « ακατάλυτη κατάπληξη όντας στον κόσμο », αυτός που καταπλήσσεται ακόμα περισσότερο καθώς παίρνει στα χέρια πράγματα του περίγυρου, «άψυχα αντικείμενα » σύμφωνα με τον Tardieu. Καρπός κατάπληξης μοιάζουν τα έργα που η έκθεση φιλοξενεί. Καρπός συνεύρεσης της Ιωάννου με μια πέτρα: έργα « σημάδια και μηνύματα μιας αλλαγής », όπως γράφει στις Πέτρες (1972) ο Σινόπουλος.


Parse error: syntax error, unexpected ',', expecting ')' in /home/savvasch/public_html/wp-content/themes/gridlocked/footer.php on line 11